Nitelikli literatür taraması, çok sayıda kaynak toplamak değil; açık bir arama sorusuyla kaynakları seçmek, yöntem ve bulgularını karşılaştırmak ve araştırma boşluğunu kanıtla göstermektir. Arama süreci kaydedilebilir ve gerektiğinde tekrarlanabilir olmalıdır.
Arama yapmadan önce kavram haritası kurun
Araştırma sorusundaki ana kavramları, eş anlamlılarını, İngilizce karşılıklarını ve daha dar terimleri ayrı sütunlara yazın. Disiplinler aynı olguyu farklı kelimelerle adlandırabilir; yalnızca gündelik Türkçe ifadeyle arama yapmak önemli çalışmaları kaçırabilir.
Kavram grupları AND ile birleştirilir, eş anlamlılar OR ile genişletilir. İlk aramalar kesin sonuç üretmekten çok hangi terimlerin alanda gerçekten kullanıldığını görmeye yarar. Bulunan temel makalelerin anahtar kelimeleri ve konu başlıkları arama dizgesini geliştirir.
Veri tabanını araştırma amacına göre seçin
Google Scholar geniş keşif için yararlı olabilir; ancak tek başına sistematik bir seçim ölçütü değildir. Alanınıza göre Web of Science, Scopus, PubMed, ERIC, IEEE Xplore, TR Dizin veya kurumsal veri tabanları farklı kapsamlara sahiptir. Tezler için YÖK Ulusal Tez Merkezi de yerel araştırma eğilimlerini görmekte değerlidir.
Her veri tabanında kullanılan sorgu, tarih, filtre ve sonuç sayısı kaydedilmelidir. Böylece aramanın nasıl yapıldığı açıklanabilir ve yeni yayınlar eklendiğinde aynı yöntem güncellenebilir.
Dahil etme ve dışlama ölçütlerini önceden yazın
Kaynakları yalnızca başlığı ilginç geldiği için seçmek doğrulama yanlılığı yaratabilir. Yayın türü, dil, yıl aralığı, örneklem, yöntem, coğrafi bağlam ve konu uygunluğu gibi ölçütler tarama başlamadan önce tanımlanmalıdır.
Önce başlık ve özet, ardından tam metin değerlendirmesi yapılabilir. Neden elendiği belirsiz kaynaklar daha sonra tekrar tekrar incelenir; basit bir eleme nedeni sütunu bu zaman kaybını önler.
Okuma matrisi özetten fazlasını göstermelidir
İyi bir literatür matrisi; kaynak bilgisi, araştırma sorusu, kuramsal çerçeve, örneklem, yöntem, ana bulgu, sınırlılık ve tezle ilişkiden oluşur. Bu alanlar, çalışmalar arasındaki benzerliği ve ayrımı görünür kılar.
Doğrudan kullanılabilecek cümleleri kopyalamak yerine fikir düzeyinde not alın. Zorunlu bir doğrudan alıntı varsa tırnak, sayfa numarası ve kaynak bilgisi not aşamasında eklenmelidir. Böylece yazım sırasında istemeden kaynakla aynı ifadeyi kullanma riski azalır.
Sentez, kaynakları konuşturur
Literatür bölümü ‘A şunu söyledi, B bunu söyledi’ sıralamasından çıkmalıdır. Kaynaklar tema, yöntem, dönem veya sonuç örüntüsüne göre gruplandırılır. Benzer bulguların hangi koşullarda tekrarlandığı, çelişkilerin örneklem veya ölçüm farklarından kaynaklanıp kaynaklanmadığı tartışılır.
Her alt bölüm sonunda mevcut bilginin neyi açıkladığı, neyi açıklayamadığı ve bunun tezinizin sorusuna nasıl bağlandığı bir geçiş paragrafıyla belirtilmelidir. Araştırma boşluğu ancak bu karşılaştırmanın sonunda ikna edici hâle gelir.
Bu konuda sık sorulanlar
Literatür taraması için yalnızca son beş yıl yeterli mi?+
Güncel ampirik araştırmalar için yakın dönem önemlidir; ancak temel kuram ve tarihsel dönüm noktaları daha eski olabilir. Zaman aralığı gerekçeyle belirlenmelidir.
Kaç makale okumak gerekir?+
Sabit sayı yoktur. Ana kavramların, temel tartışmaların ve güncel yöntem eğilimlerinin doygun biçimde temsil edilmesi hedeflenir.
Sistematik derleme ile tez literatür taraması aynı mı?+
Her zaman değil. Sistematik derleme önceden tanımlı protokol ve raporlama standartları gerektirir. Geleneksel tez taraması da şeffaf olmalı, ancak kapsamı farklı olabilir.
Birincil ve yararlı kaynaklar
İndeks, dergi ve kurum kuralları değişebilir. Başvuru öncesinde ilgili kaynağın güncel sürümünü kontrol edin.